Dijital Amnezi ve Eğitim Sosyolojisi: Teknoloji Bağımlılığının Pedagojik ve Toplumsal Yansımaları - Çetin, Abdullah (Uluslararası Öğrenen Toplum Dergisi, 2026)
Bu çalışma, dijital amnezi olgusunu eğitim sosyolojisi perspektifinden ele alarak teknoloji bağımlılığının pedagojik pratikler ve toplumsal eşitsizlikler üzerindeki çok boyutlu etkilerini incelemektedir. Dijital amnezi, bireylerin bilgiyi hatırlama yükümlülüğünü dijital cihazlara devretmesiyle ortaya çıkan bilişsel bir fenomen olup son yıllarda yalnızca psikolojinin değil, eğitim sosyolojisinin de temel gündem maddelerinden biri haline gelmiştir. Bourdieu'nun kültürel sermaye, Bernstein'ın pedagojik söylem ve Freire'nin eleştirel pedagoji kavramlarını teorik çerçeve olarak kullanan bu nitel derleme çalışması, uluslararası literatürü ve güncel istatistiksel verileri kapsamlı biçimde sentezlemektedir. Çalışma, birbiriyle bağlantılı üç temel boyutu ele almaktadır. Birinci boyutta dijital uçurumun sosyoekonomik ve coğrafi temelleri irdelenmekte; teknolojiye erişim ve onu etkin kullanma becerisinin Bourdieu'cu anlamda yeni bir kültürel sermaye biçimi oluşturduğu ve mevcut toplumsal eşitsizlikleri yeniden ürettiği ortaya konmaktadır. İkinci boyutta Bernstein'ın pedagojik söylem çerçevesinden hareketle dijital teknolojilerin öğretmen otoritesini nasıl dönüştürdüğü ve dikkat ekonomisinin sınıf içi dinamiklere yansımaları tartışılmaktadır. Üçüncü boyutta ise dijital yerliler ile dijital göçmenler arasındaki kuşaklararası gerilimler ve aile katılımındaki dönüşümler analiz edilmektedir. Bulgular, dijital amnezinin bireysel bir sorunun ötesinde çok katmanlı ve yapısal bir olgu olduğuna işaret etmektedir. Bu doğrultuda çalışma; Freire'nin eleştirel pedagoji geleneğinden ilham alan dijital okuryazarlık programları, okul-toplum iş birliğiyle kurulacak dijital erişim merkezleri ve TPACK (Teknolojik Pedagojik Alan Bilgisi) çerçevesine dayalı kapsamlı öğretmen eğitimi reformu olmak üzere üç temel sosyo-pedagojik çözüm önerisi sunmaktadır.
Keywords: Dijital Amnezi; Eğitim Sosyolojisi; Kültürel Sermaye, Dijital Uçurum; Eleştirel Pedagoji